ontdekken
Misschien koop je in of bij een plek die op de UNESCO-lijst staat, of wil je gewoon weten wat die status betekent. Hier zie je welke 13 plekken in het Koninkrijk op de lijst staan en hoe werelderfgoed zich verhoudt tot rijksmonumenten. Zo weet je wat de status werelderfgoed naast de status rijksmonument is.
13
werelderfgoederen in het Koninkrijk: 12 cultureel, 1 natuurlijk.
op volgorde van inschrijving
Gevulde stip: ligging volgens het UNESCO-coördinaat. Open stip: indicatieve plek bij een serieel of grensoverschrijdend werelderfgoed. Nummer 4 (Willemstad) ligt in het Caribisch gebied en staat niet op de kaart.
kaart laden…
Tik of klik op een stip of op een naam in de lijst voor de naam, het jaar van inschrijving, een korte beschrijving en de links naar UNESCO en werelderfgoed.nl.
Ondergrond: Eurostat GISCO (grenzen), Natural Earth (rivieren, meren). Jaren en lijst volgens UNESCO. Stippen van seriële en grensoverschrijdende werelderfgoederen (nummers 2, 8, 11 en 12) geven de ligging indicatief aan.
De Van Nellefabriek is ook industrieel erfgoed. Meer daarover staat bij herbestemmen en soorten en kaart.
Het Koninkrijk der Nederlanden telt 13 werelderfgoederen op de UNESCO-werelderfgoedlijst: 12 cultureel en 1 natuurlijk. Dat staat op de UNESCO-pagina voor "Netherlands (Kingdom of the)", en de RCE schrijft hetzelfde.
bron: UNESCO World Heritage Centre, Netherlands (Kingdom of the), states parties · RCE, Werelderfgoedlijst Nederland
1 1995 · cultureel
Noordoostpolder
Voormalig eiland in de Zuiderzee met sporen van bewoning die ruim 8.000 jaar teruggaan. Het laat de eeuwenoude strijd van bewoners met het water zien.
bescherming volgens bron: Omgevingswet: instructieregels in het Bkl (afdeling 7.2), sinds 1 januari 2026 gewijzigd (volgens RCE).
2 1996, uitgebreid in 2021 · cultureel
serieel, van Muiden tot Werkendam
Een verdedigingslinie van meer dan 200 kilometer waarbij brede stroken land onder water konden worden gezet (inundatie). Sinds de uitbreiding van 2021 vormen de Stelling van Amsterdam en de Nieuwe Hollandse Waterlinie samen één werelderfgoed. De stip op de kaart geeft de ligging indicatief aan.
bescherming volgens bron: Omgevingswet: instructieregels in het Bkl (afdeling 7.2), sinds 1 januari 2026 gewijzigd (volgens RCE).
3 1997 · cultureel
Alblasserwaard
Negentien molens, waarvan zeventien boezemmolens uit 1738 tot 1740, die de Alblasserwaard droog hielden. Later namen gemalen die taak over.
bescherming volgens bron: Erfgoedwet: beschermd als wettelijk beschermd monument of beschermd stads- of dorpsgezicht (volgens UNESCO Nederland).
4 1997 · cultureel
Curaçao (Caribisch deel van het Koninkrijk)
Historische havenstad aan de Sint Annabaai. De West-Indische Compagnie veroverde in 1634 hier een handelspost. De stad groeide in driehonderd jaar uit onder invloed van veel culturen. Dit onderdeel ligt buiten de kaart.
bescherming volgens bron: de regels staan bij de gemeente en de RCE.
5 1998 · cultureel
Lemmer
Stoomgemaal uit 1920 in de bouwstijl van de Amsterdamse School. Volgens werelderfgoed.nl het grootste en enige nog werkende stoomgemaal ter wereld.
bescherming volgens bron: Erfgoedwet: beschermd als wettelijk beschermd monument of beschermd stads- of dorpsgezicht (volgens UNESCO Nederland).
6 1999 · cultureel
Noord-Holland
Zeventiende-eeuwse droogmakerij. Het meer viel in 1612 droog, binnen een dijk van 42 kilometer en een ringvaart, leeggepompt door 43 windmolens.
bescherming volgens bron: Omgevingswet: instructieregels in het Bkl (afdeling 7.2), sinds 1 januari 2026 gewijzigd (volgens RCE).
7 2000 · cultureel
Utrecht
Woonhuis uit 1924, ontworpen door Gerrit Rietveld in opdracht van Truus Schröder, geworteld in de ideeën van De Stijl.
bescherming volgens bron: Erfgoedwet: beschermd als wettelijk beschermd monument of beschermd stads- of dorpsgezicht (volgens UNESCO Nederland).
8 2009, gewijzigd in 2014 · natuurlijk
Nederland, Duitsland en Denemarken
Grensoverschrijdend getijdengebied van 1.143.403 hectare langs de kusten van drie landen. Het is het enige natuurlijke werelderfgoed van het Koninkrijk. De stip op de kaart geeft de ligging indicatief aan.
bescherming volgens bron: de regels staan bij de gemeente en de RCE.
9 2010 · cultureel
Amsterdam
Stadsuitbreiding uit de zeventiende eeuw met 14 kilometer gracht en 80 bruggen.
bescherming volgens bron: Erfgoedwet: beschermd als wettelijk beschermd monument of beschermd stads- of dorpsgezicht (volgens UNESCO Nederland).
10 2014 · cultureel
Rotterdam
Voormalige koffie-, thee- en tabaksfabriek uit 1925 tot 1931, een voorbeeld van het Nieuwe Bouwen met staal, glas en beton.
bescherming volgens bron: Erfgoedwet: beschermd als wettelijk beschermd monument of beschermd stads- of dorpsgezicht (volgens UNESCO Nederland).
11 2021, kleine wijziging in 2023 · cultureel
Frederiksoord-Wilhelminaoord en Veenhuizen, samen met België
Landbouwkolonies uit 1818 tot 1825, opgezet om armen zelfvoorzienend te maken met werk, scholing en onderdak. De Nederlandse delen liggen in Drenthe. De stip op de kaart geeft de ligging indicatief aan.
bescherming volgens bron: Omgevingswet: instructieregels in het Bkl (afdeling 7.2), sinds 1 januari 2026 gewijzigd (volgens RCE).
12 2021 · cultureel
serieel, 19 vindplaatsen in 12 gemeenten, samen met Duitsland
De noordgrens van het Romeinse Rijk langs de Rijn, met resten van wachttorens, wegen, waterwerken en legerkampen. Volgens werelderfgoed.nl het grootste archeologische monument van Nederland. De stip op de kaart geeft de ligging indicatief aan.
bescherming volgens bron: Omgevingswet: instructieregels in het Bkl (afdeling 7.2), sinds 1 januari 2026 gewijzigd (volgens RCE).
13 2023 · cultureel
Franeker
Oudste werkende planetarium ter wereld, tussen 1774 en 1781 gebouwd door Eise Eisinga. Het toont de stand van zon, maan en de toen bekende planeten.
bescherming volgens bron: Erfgoedwet: beschermd als wettelijk beschermd monument of beschermd stads- of dorpsgezicht (volgens UNESCO Nederland).
Werelderfgoed is een titel van UNESCO, de VN-organisatie voor onderwijs, wetenschap en cultuur. Het Werelderfgoedverdrag bestaat sinds 1972. Het Koninkrijk der Nederlanden aanvaardde het verdrag op 26 augustus 1992. Een plek komt op de lijst als het Werelderfgoedcomité vindt dat die een uitzonderlijke universele waarde heeft. In Nederland werken het ministerie van OCW, de RCE, de Nationale UNESCO Commissie en Stichting Werelderfgoed Nederland aan het werelderfgoed.
bron: UNESCO World Heritage Centre, Netherlands (Kingdom of the), states parties · Stichting Werelderfgoed Nederland, Nederlands werelderfgoed
Werelderfgoed is geen aparte categorie in de Nederlandse wet. Het is een UNESCO-titel, en de bescherming loopt via Nederlandse regels. Voor elf van de dertien werelderfgoederen is dat volgens de bronnen van deze pagina zo. Voor de Waddenzee en Willemstad vraag je de regels na bij de gemeente of de RCE.
| bescherming | werelderfgoed | bron |
|---|---|---|
| Erfgoedwet: wettelijk beschermd monument of beschermd stads- of dorpsgezicht | Eise Eisinga Planetarium, ir. D.F. Woudagemaal, Rietveld Schröderhuis, Van Nellefabriek, Molencomplex Kinderdijk-Elshout, Grachtengordel van Amsterdam | UNESCO Nederland, Werelderfgoed en nu: 2.2 Rijksregels en doorwerking naar decentrale regels |
| Omgevingswet: instructieregels in het Bkl (afdeling 7.2 en 7.4) voor grootschalige culturele werelderfgoederen, sinds 1 januari 2026 gewijzigd | Hollandse Waterlinies, Neder-Germaanse Limes, Droogmakerij de Beemster, Koloniën van Weldadigheid, Schokland en omgeving | UNESCO Nederland, Werelderfgoed en nu: 2.2 Rijksregels en doorwerking naar decentrale regels · RCE, Nieuwe regels voor bescherming van werelderfgoed |
Voor alle werelderfgoederen houdt de gemeente in het omgevingsplan rekening met het behoud van de uitzonderlijke universele waarde (Bkl, artikel 5.131). Daarnaast geldt een zorgplicht om beschadiging van werelderfgoed te voorkomen, ook als een activiteit buiten de grens plaatsvindt (Bal, artikel 14.7). Deze artikelnummers noemt UNESCO Nederland in zijn brochure. Meer over de wetten staat op monumenten in de wet.
bron: UNESCO Nederland, Werelderfgoed en nu: 2.2 Rijksregels en doorwerking naar decentrale regels
Een gebouw dat in of bij een werelderfgoed staat, kan ook een rijksmonument zijn. Dat controleer je per pand in het rijksmonumentenregister. Wat je met een rijksmonument mag, staat op mag ik…?. Voor werelderfgoed in je omgeving vraag je de gemeente naar het omgevingsplan.
Landen melden monumenten eerst aan op een voorlopige lijst (tentative list). Op de voorlopige lijst van het Koninkrijk staan volgens UNESCO twee plekken, allebei van 2011: Bonaire National Marine Park en het plantagesysteem van West-Curaçao. De RCE stelt de voorlopige lijst op en de Ministerraad stelt haar vast. Een plek moet minstens een jaar op de lijst staan voordat het Koninkrijk haar kan voordragen, en er is een managementplan nodig.
bron: UNESCO World Heritage Centre, Tentative Lists: Netherlands (Kingdom of the) · RCE, Indienen monument voor de werelderfgoedlijst (voorlopige lijst)
Aantal, jaren en lijst volgens de UNESCO-pagina. Coördinaten van de markers volgens UNESCO. Seriële en grensoverschrijdende werelderfgoederen (Hollandse Waterlinies, Waddenzee, Koloniën van Weldadigheid, Neder-Germaanse Limes) hebben meerdere onderdelen; de stippen daarvoor geven de ligging indicatief aan en zijn geen grens. De korte beschrijvingen zijn samengevat uit werelderfgoed.nl en UNESCO.
disclaimer. Deze samenvatting is een eerste richting en geen juridisch advies. De informatie is algemeen en zonder garantie; er kunnen geen rechten aan worden ontleend. Regels verschillen per gemeente en per monument: overleg vooraf met de gemeente en/of de RCE. lees de volledige disclaimer
Zie op de kaart waar de rijksmonumenten liggen en hoeveel het er zijn.
ook handig:
