kennis
verduurzamen van je rijksmonument
Je wilt een oud huis warmer en zuiniger maken zonder het monument aan te tasten. Dat kan, maar het blijft maatwerk. Hier vind je de landelijke regels en het RCE-advies per maatregel, met een kleurlabel voor vergunning, zodat je weet waar je mee kunt beginnen en waar je eerst de gemeente spreekt.
waar begin je?
- Neem contact op met de gemeente: de erfgoedambtenaar vertelt wat de belangrijkste waarden zijn.
- Begin met de basismaatregelen.
- Maak daarna met een restauratiearchitect of duurzaamheidsspecialist een plan, en kijk naar de financiering.
bron: RCE, Verduurzamen van een monument: dit zijn de stappen
begin met wat zonder vergunning kan
De RCE noemt 20 tot 30 procent CO₂-besparing met maatregelen die het gebouw niet veranderen: isolerende gordijnen, verwarmen in zones, kierdichting en een goed ingeregelde cv. Nieuwe luiken of buitenzonwering veranderen wél de gevel: overleg eerst met de gemeente.
bron: RCE, Verduurzamen van een monument: dit zijn de stappen · RCE, Maatregelen om te verduurzamen
per onderdeel
Klik open wat je wilt weten. Wat wel en niet mag per onderdeel, staat bij mag ik…?.
glas en ramen
Handgemaakt glas, zoals glas-in-lood, heeft hoge waarde en blijft zitten. Isoleer dan met voorzetbeglazing aan de binnenkant. Modern glas vervangen kan vaker.
dak
Verwarmde ruimte onder het dak: isoleer het dak. Onverwarmde zolder: isoleer de zoldervloer, dan blijft de oude dakconstructie behouden. Meestal heb je een vergunning nodig.
gevel
Isoleren aan de binnenkant komt het vaakst voor. Lambrisering, stucwerk en tegelwerk mogen daarbij niet verloren gaan. Spouwmuurisolatie kan als de spouw breed genoeg en schoon is.
vloer
Isoleren onder de vloer kan als de kruipruimte minimaal 35 cm hoog en droog is en de balken in goede staat zijn.
verwarming en ventilatie
Een cv-ketel vervangen kan soms zonder vergunning. Een warmtepomp met buitenunit verandert het aanzicht en vraagt meestal een omgevingsvergunning.
zonnepanelen
Volgens de advieslijn van 27 mei 2020 is de RCE positief over panelen die uit het zicht liggen en niets waardevols aantasten. Bij panelen in het zicht telt hoeveel het beeld wordt verstoord. Je hebt een vergunning nodig.
bron: RCE, Afwegingskader verduurzamen monumenten (2023) · RCE, Maatregelen om te verduurzamen · RCE, Advieslijn zonnepanelen op rijksmonumenten (2020) · RCE, Overleg en vergunning (duurzaamheid)
advies en energielabel
Weet je niet waar je moet beginnen? De Zelfscan Duurzaam Monument (monumenten.nl), een DuMo-adviseur en het Ontzorgingsprogramma Verduurzaming Monumenten van het Nationaal Restauratiefonds helpen bij de eerste stappen.
advies van Monumentenwacht
Monumentenwacht Zuid-Holland geeft een oriënterend duurzaamheidsadvies en is aangesloten als DuMo-adviseur bij het Nationaal Restauratiefonds, dat een vergoeding voor dit advies beschikbaar stelt. In andere provincies heeft de Monumentenwacht een eigen aanbod.
bron: Erfgoedhuis Zuid-Holland / Monumentenwacht, Duurzaamheidsadvies · Erfgoedhuis Zuid-Holland / Monumentenwacht, Uw route naar een duurzaam monument · Monumentenwacht Nederland
Sinds 29 mei 2026 geldt de energielabelplicht ook voor monumenten: bij verkoop, verhuur of verlenging van een huurovereenkomst heb je een energielabel nodig.
bron: RCE, Energielabel voor monumenten
Subsidies en leningen om te verduurzamen (ISDE, Restauratiefonds, regionale hulp) staan bij financieel.
volgende stap
Welke subsidie of lening je kunt aanvragen, staat bij financieel.
ook handig: